برق صنعتی

کنتاکتور چیست و چگونه کار می کند؟

کنتاکتور چیست

کنتاکتور یا contactor، یکی از مهم ترین و پرکاربردترین تجهیزات در برق صنعتی و سیستم های قدرت محسوب می شود و در ولتاژها و جریان های مختلفی در بازار ارائه می شود. در این مقاله آن را به طور کامل و با زبانی ساده شرح می دهیم و با انواع کنتاکتور و اجزای آن و همچنین کاربرد های آن و سایر نکات مربوط به این تجهیز آشنا خواهید شد.

کنتاکتور چیست؟

به زبان ساده، کنتاکتور یک دستگاه سوئیچینگ یا کلیدزنی الکتریکی است که برای خاموش و روشن کردن یک مدار الکتریکی از راه دور استفاده می شود. یعنی به جای اینکه شما یک کلید را با دست قطع و وصل کنید، یک جریان کوچک را به کنتاکتور می فرستید و کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت روشن قرار دهد و زمانی که آن جریان کوچک را قطع کنید، متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را درحالت قطع قرار دهد.

انواع کنتاکتور ها برای کنترل بارهای مختلف الکتریکی اعم از الکتروموتورها، بانک های خازنی، مدارات روشنایی، گرمکن های الکتریکی و سایر تجهیزات الکتریکی استفاده می شوند.کنتاکتور

انواع کنتاکتور

کنتاکتور در دو نوع AC و DC تولید می شود و از نظر ساختارکنتاکتور در سه دسته ی کنتاکتورچاقویی، کنتاکتورمغناطیسی و کنتاکتوردستی تقسیم می شوند. در کنتاکتورهای نوع AC از یک حلقه ی اتصال کوتاه برای جلوگیری از لرزش های بوجود آمده بخاطر فرکانس برق استفاده می شود.

کنتاکتورچاقویی یا تیغه ای

نخستین نمونه ی کنتاکتور می باشد که از نوارفلزی ساخته شده که این نوار در زمان کار وصل می شود. بیشتر برای کنترل موتورهای برقی استفاده می شود. برای استفاده از این کنتاکتور باید یک نفر در مجاورت نوار کنتاکتور قرار بگیرد تا وضعیت سوئیچ را درحالت بسته قرار دهد، که این روش خطرناک است و می تواند مشکلاتی را بوجود آورد.

کنتاکتورمغناطیسی

از رایج ترین انواع کنتاکتور است، که به صورت الکترومکانیکی کار می کند. یکی از مزیت های این است که به دخالت انسان نیاز ندارد وکاربر می تواند از راه دور آن را هدایت کند. این نوع کنتاکتور از نظر مصرف انرژی بهینه می باشد و برای باز و بسته شدن مدار به مقدار جریان کمی نیاز دارد.

کنتاکتوردستی

کنتاکتورهای دستی برای رفع معایب کنتاکتورچاقویی و کاهش خطرات، تولید شدند. که امکان بهره برداری در فضای کوچک با جریان بالا را فراهم می کنند. این کنتاکتورها را نمی توان بصورت ریموت یا بی سیم از راه دور کنترل کرد و باید بصورت دستی کنترل شوند. بنابراین اپراتور بصورت دستی آنها را روشن و خاموش می کند.

کنتاکتور تک فاز

یکی از انواع کنتاکتور، تک فاز است که به نام ماژول نیز شناخته می شود. کنتاکتور تک فاز می تواند دارای دو یا چهار پل باشد. این نوع، با مکانیزم کلید مغناطیسی کار می کند و به آن ساختمانی یا بیمارستانی نیز گفته می شود. این قطعه الکتریکی بیشترین کاربرد را در هوشمندسازی دارد. اما برای کنترل سیستم های روشنایی، کنترل کولرهای گازی، پمپ های آبیاری و موتورهای تک فاز، پمپ های کف کش کشاورزی،المنت، یخچال و دستگاه های ماینر نیز کاربرد دارند.

کنتاکتور سه فاز

یکی دیگر از انواع کنتاکتور، سه فاز است که می تواند از 13 آمپر به بالا و تا 220 ولت را پشتیبانی کند. این کنتاکتور ها کم صدا هستند به همین دلیل به کنتاکتورهای بی صدا نیز معروف هستند.

نحوه ی عملکرد کنتاکتور چگونه است؟

کنتاکتورهای برق برعکس رله ها، از توان و ظرفیت عبور جریان بالاتری برخوردارند. یعنی می توانند جریان بالاتری را تحمل کنند. به همین دلیل بیشتر در مدارات قدرت استفاده می شوند. وقتی که اختلاف پتانسیل به دو سر بوبین یا سیم پیچ کنتاکتور اعمال می گردد، بوبین بر اثر عبور جریان دارای میدان مغناطیسی می گردد و مانند یک آهنربا قسمت متحرک هسته را به خود جذب می کند. در محل جذب کنتاکت هایی وجود دارد که اگر هسته قطع و وصل شود، قطع و وصل می شوند و مانند کلید عمل می کنند. دو عدد فنر هم داخل کنتاکتور برق وجود دارد که هنگام قطع بودن بوبین، قسمت متحرک را به حالت عادی برمی گردانند.

انواع کنتاکتور

اجزای کنتاکتور چیست؟

اجزای کنتاکتور دارای سه بخش است: کنتاکت ها، کویل و محفظه

کنتاکت یا تیغه یکی از مهم ترین اجزای آن است که وظیفه ی آن، انتقال جریان در کنتاکتور است. کنتاکت ها شامل: کنتاکت قدرت، کنتاکت کمکی و فنرهای کنتاکت است. وظیفه ی کویل نیز ایجاد نیروی محرکه ای برای بستن کنتاکت هاست. محفظه هم فریمی است که، کنتاکت ها و کویل در آن قرار گرفته اند. معمولا جنس محفظه از موادعایقی همچون باکالیت، پلی کاپرولاکتام، پلیمرهای گرما سخت یا ترموست ساخته می شود. وظیفه ی محفظه، محافظت و عایق بندی کنتاکت ها و حفاظت از آن در هنگام تماس با کاربر است. همچنین حفاظت آن در برابر غبار، چربی، آب و گرد و خاکی است که ممکن است در هوا موجود باشد.

نحوه تست انواع کنتاکتور

همانطور که گفتیم کنتاکتور در مدار قدرت قرار می گیرد و وظیفه ی آن قطع و وصل جریان بالای مدار است، به همین دلیل یکی از قطعاتی است که خرابی آن زیاد اتفاق می افتد. به همین دلیل باید حتما نحوه ی تست این قطعه ی پرکاربرد را بدانید. در شروع کار برای حفاظت خود، باید کنتاکتور از مدار خارج شود، برای این کار، سیم های ورودی و خروجی کنتاکتور را بعد از علامت گذاری و شماره گذاری باز و از مدار خارج کنید.

نحوه تست انواع کنتاکتور سه فاز

برای تست این نوع کنتاکتور باید بوبین و پلاتین ها را تست کنید و به تجهیزاتی مثل: منبع تغذیه برای تامین ولتاژ مورد نیاز تحریک کنتاکتور و مولتی متر و مقداری سیم نیاز دارید. برای تست بوبین کنتاکتور، باید ابتدا ولتاژ مورد نیاز بوبین را به آن اعمال کنید، با این کار باید یک صدای”کلیک” شنیده شود وتکانی را روی کنتاکتور احساس کنید. بعضی از کنتاکتورها ممکن است نوعی نشانگر مکانیکی داشته باشند، که با تحریک کنتاکتور جابه جا شوند. اگر نتیجه ی این مرحله مطابق انتظار بود، پلاتین ها را تست کنید. اگر موارد بالا حاصل نشد، احتمالا بوبین کنتاکتور آسیب دیده و باید آن را تعویض کنید.

برای تست پلاتین ها، با استفاده از مولتی متر وضعیت کنتاکت ها را بررسی می کنیم، برای این کار مولتی متر را درحالت تست اتصال کوتاه یا تست اهم قرار می دهیم. اول: اگر کنتاکتور را با اعمال ولتاژ به بوبین تحریک کردیم، باید با اتصال پراب های مولتی متر بین L1-T1 و L2-T2 و L3-T3 اتصال کوتاه نشان دهد یا مقدار اهم حدود صفر ینی بین 10 تا 50 خوانده شود. دوم: اگر کنتاکتور تحریک نباشد، باید با اتصال پراب های مولتی متر بین ترمینال های L1-T1 و L2-T2 و L3-T3 مدار اتصال باز یا اهم بی نهایت ببینید. هر دو تست فوق باید برای هر سه ترمینال انجام شود. اگر نتایج مطابق انتظار نبود، یعنی پلاتین مشکل دارد و باید تعویض شود.

نحوه تست کنتاکتور تک فاز

مراحل تست کنتاکتور سه فاز هم کاملا مشابه کنتاکتور تک فاز می باشد.

روش نصب کنتاکتور تک فاز

برای مصرف کننده های تک فاز هم از کنتاکتور های سه فاز استفاده می شود، کنتاکتورها سه ورودی و سه خروجی دارند، برای اینکه ما یک مصرف کننده تک فاز به کنتاکتور متصل کنیم و یک فاز به کنتاکتور وارد شود کافیست سه ورودی را به هم انشعاب داده و سیم فاز را در یکی از سه پیچ ورودی قرار دهیم و در قسمتی که سه پیچ خروجی قرار دارد هم مانند بالا سیم ها را به هم انشعاب می دهیم و یک سیم خروجی از آن خارج می کنیم.

روش نصب کنتاکتور سه فاز

نحوه نصب کنتاکتور

در ابتدا باید سیم های ورودی و خروجی را وصل کنید، برای این کار کافیست سه سیم که برق ورودی ما است به پیچ های 1-3-5 وصل کنیم و سه رشته سیم دیگر هم از پیچ های 2-4-6 به مصرف کننده سه فاز وصل کنید. برای نصب مدار فرمان هم در هردو نوع کنتاکتور، می توانید از کلیدهای فرمان استفاده کنید.

برای نصب کلید فرمان هم کافیست یک سیم فاز از فیوز به پیچ شماره 3 وارد کنید ویک سیم هم از پیچ شماره 4 به A1 کنتاکتور وصل کنید و در انتها هم یک سیم نول به A2 کنتاکتور وصل کنید. در انتها برق را روشن کنید و با استفاده از کلید فرمانی که به کنتاکتور متصل کرده اید به کنتاکتور فرمان قطع و وصل می دهید.

قیمت انواع کنتاکتور

قیمت انواع کنتاکتور بستگی رینج جریان دستگاه، کیفیت ساخت، مشخصات فنی، عمر کنتاکتور و از همه مهم تر شرکت سازنده ی آن دارد همچنین به دلیل نوسانات قیمت های تجهیزات برق صنعتی نمی توان یک قیمت ثابت را برای آنها تعیین کرد. از این رو بهتر است برای اطلاع دقیق از قیمت ها با واحد پشتیبانی فراکابل یا سایر شرکت ها تماس بگیرید.

برای خرید انواع کنتاکتور به چه اطلاعاتی نیاز داریم؟

همانطور که گفتیم کنتاکتور سوئیچی است که بصورت الکتریکی کنترل می شود و در قطع و وصل مدارالکتریکی کاربرد دارد. تفاوت بین کنتاکتورها با رله ها نیز در این است که کنتاکتورها توانایی قطع و وصل ولتاژها و جریان های بالاتری را دارند و معمولا به منظور کنترل حرارت یا راه اندازی موتورهای الکتریکی کاربرد دارند. برای اینکه برای کاربرد مورد نظرتان کنتاکتور مناسب را انتخاب کنید حتما به نکات زیر دقت کنید:

  • انتخاب سیم پیچ: سیم پیچ به منظور تامین انرژی کنتاکتور برای قطع و وصل کنتاکت های اصلی است. باید توجه کنید که درصورتی که عملکرد AC مدنظر باشد، باید فرکانس درست منبع تغذیه انتخاب شود و در صورت عملکرد DC، بررسی کنید که آیا گزینه ی مصرف توان پایین مورد نیاز است؟
  • انتخاب کنتاکت های اصلی: بخشی از کنتاکتور است که حامل جریان است. باید ببنید که چه دسته بندی واحدی موردنیاز است؟ برای مثال: DC-21 ، AC-3 ، AC-1 و… . این الزام بر مبنای نوع بار القایی و مقاومتی وتعداد سیکل های عملکردی خاموش/روشن است.
  • انتخاب کنتاکت کمکی: در مدارهای کنترلی و سیگنال دهی کاربرد دارد. باید توجه کنید که جریان مجاز کنتاکت های کمکی لزوما برابر جریان مجاز قطب های اصلی نیست. هرچند انواع کنتاکتور با تاخیر زمانی در برخی مدل ها موجود می باشد.

علاوه بر موارد بالا اطلاعاتی مثل: دمای محیط، طراحی مستقل و ماژولار را نیز جمع آوری کنید و اینکه آیا استفاده از رله ی قفل داخلی، رله ی لچ(قفل)، رله ی اضافه بار، محفظه ها، تایمر، حذف کننده های اضافه جهش سیم پیچ یا شینه ها، ضرورت دارد؟

 

امیداواریم در این مقاله به طورکلی با کنتاکتور و انواع کنتاکتور آشنا شده باشید و جواب سوالاتتان را پیدا کرده باشید. حتما با ارائه پیشنهادات خود ما را در بالا بردن کیفیت مقالات یاری کنید.

bitly shorturl cuttly

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *